bit filosofije je bez tla za osebujnost? (ulomci E. Finka, G.W.F. Hegela, D. Ljubimira i H.-G. Gadamera)

Nesumnjivo bi lakše i pedagoški mnogo spretnije bilo započeti filozofiju pričom o filozofiji, dati pregled njezine podjele na teoretsku i praktičnu filozofiju, a onu prvu zatim opet podijeliti na logiku, metafiziku, spoznajnu teoriju; metafiziku s njezine strane ponovno raščlaniti u ontologiju, kozmologiju, psihologiju i teologiju; u praktičnoj filozofiji razlikovati etiku, filozofiju prava i države; te konačno estetiku i filozofiju religije nekako i nekamo smjestiti u toj shemi. Na osnovi takve zemljopisne karte filozofskog kontinenta bilo bi lako ostvariti opći pregled najglavnijih problema kako se pojavljuju u tijeku duhovne povijesti, zahvaljujući dakle mogućem svrstavanju u jednu disciplinu. Tako bismo mogli skupiti čitavo mnoštvo znanja o filozofiji. Ali nikada saznati što je filozofija.

Bez naprezanja vlastita filozofiranja nema puta u filozofiju. Filozofija je najprije filozofiranje; ne rezultat znanja, nego duhovni pokret. Svako filozofsko pitanje vodi u cjelinu filozofije, koja nema struka i disciplina, jer sama u cijelosti nije struka ni disciplina. Ovo nije rečeno protiv sustavnosne prirode filozofije, nego protiv njezina izvanjskog shvaćanja kao neke arhitekture misli.

To da put u filozofiju vodi kroz vlastito filozofiranje ne smije se međutim krivo razumjeti na taj način kao da bi se time zahtijevala originalnost pojedinca, neki njemu svojstven, osebujan stil filozofiranja, u kojemu on čuva i zadobiva svoju interesantnu individualnost. Naprotiv.

Bit filozofije je upravo bez tla za osebujnosti, i da bi se dospjelo do nje potrebno je (ako tijelo izražava sumu osebujnosti), jurnuti a corps perdu.

ulomak iz Eugen Fink, Uvod u filozofiju, Zagreb 1998., str. 44.– 45., prevela: Božica Zenko, izvornik: Eugen Fink, Einleitung in die Philosophie (1985.), predavanja u Freiburgu (1946.)


Bit filozofije je zapravo bez tla za osobitosti, i da bi se stiglo do nje nužno je, ako tijelo izražava zbir osobitosti, stropoštati se à corps perdu, jer um, koji zatiče svijest upletenu u osobitosti, postaje jedino time filozofska spekulacija što se uzdiže do sama sebe i povjerava se jedino samom sebi i apsolutu, koji istodobno postaje njegov predmet. On se u tom ne usuđuje da napadne ništa do konačnosti svijesti, on se uzdiže ka spekulaciji i u beztemeljnosti ograničenja i osobitosti dočepao se u samom sebi svog vlastitog utemeljenja. Pošto je spekulacija djelatnost jednog i opšteg uma na samom sebi, ona mora (umjesto da u filozofskim sistemima raznih vijekova i glava vidi samo različite načine i čisto-osobne nazore) – ako je svoj vlastiti nazor oslobodila od slučajnosti i ograničenja – naći sebe samu prolazeći kroz posebne forme, inače nalazi puku raznolikost razumljivih pojmova i mnenja, a takva raznolikost nije filozofija. Istinito osobeno jedne filozofije je interesantna individualnost, u kojoj je um sebi organizovao lik iz građe posebnog razdoblja; posebno spekulativni um nalazi u tom duh svoga duha, meso svoga mesa, on sebe gleda u tome kao jedno te isto biće i kao drugo živo biće. Svaka filozofija je u sebi dovršena i ima, kao pravo umjetničko djelo, totalitet u sebi. Kao što bi djela Apella i Sofokla, da su ih poznavali Rafael i Shakespeare, ovima malo mogla da se pojave kao puke predvježbe, nego kao srodna snaga duha, tako malo um može, u prethodnim oblikovanostima sama sebe, vidjeti samo za sebe korisne predvježbe; i ako je Vergilije smatrao Homera takvom jednom predvježbom za sebe i svoj prefinjeni vijek, onda je njegovo djelo u zamjenu ostalo naknadna vježba.

ulomak iz Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Razlika između Fichteovog i Schellingovog sistema filozofije, u G. W. F. Hegel, Jenski spisi, Sarajevo 1983., preveo: Aleksa Buha, str. 13.-14., izvornik Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Differenz des Fichteschen und Schellingschen Systems der Philosophie (1801)


Radi se o tome da se na svakom koraku … artikulira vlastito sopstvo, ono što bitno jesmo, a ne tek nešto što nam usputno može, ali i ne mora pripadati, bez čega bismo ipak u osnovi bili to što jesmo.

ulomak iz Davor Ljubimir, Obrazovanje i sloboda, u ”Čemu obrazovanje?”, Zagreb 2011., str. 11.


Polazeći od pojma uzvisivanja do opštosti, Hegelu je uspjelo da jedinstveno shvati ono sto je njegovo doba podrazumijevalo pod obrazovanjem. Uzvisivanje do opštosti se ne ograničava samo na teoretsko obrazovanje i ne misli se uopšte samo na teoretsko ponasanje u suprotnosti s prakticnim ponasanjem, već obuhvata određenje biti čovjekove umnosti u cjelini. Opšta je bit čovjekovog obrazovanja da sebe učini opštim duhovnim bićem. Onaj ko se prepusta partikularitetu, neobrazovan je, npr., recimo, onaj koji pušta na volju svome slijepom bijesu bez mjere i srazmjere. Hegel ukazuje na to da takvom čovjeku u osnovi nedostaje moć apstrakcije: on ne može da se okrene od sebe samog i da baci pogled na ono opšte, odakle se određuje njegova posebnost prema mjeri i odnosu.

Obrazovanje kao uzvisivanje do opštosti je, dakle, zadatak čovjeka. Ono zahtijeva žrtvovanje posebnosti zbog opšteg. …

Slijedeći Hegela, mi smo kao opštu oznaku obrazovanja istakli upravo da na taj način treba biti otvoren za drugačije, za drugo, za druga opštija gledišta. U obrazovanju je opšte čulo za mjeru i odstojanje prema sebi samom i utoliko za uzdizanje iznad sebe samog do opštosti. Na sebe samog i svoje privatne ciljeve gledati s odstojanja znaci: na njih gledati onako kako ih drugi vide. Ova opštost zacijelo nije opštost pojma ili razuma. Ne određuje se nešto posebno iz opšteg, ništa se prisilno ne dokazuje. Opšta gledišta, za koja je obrazovan čovjek otvoren, nisu za njega neko čvrsto mjerilo koje vrijedi, već su mu prisutna samo kao gledišta mogućih drugih.

ulomak iz Hans-Georg Gadamer, Istina i metoda, Sarajevo 1978., str. 36., 43., preveo: Slobodan Novakov, izvornik: Hans-Georg Gadamer, Wahrheit und Methode (1960)

Jedna misao o “bit filosofije je bez tla za osebujnost? (ulomci E. Finka, G.W.F. Hegela, D. Ljubimira i H.-G. Gadamera)

Komentiraj

Popunite niže tražene podatke ili kliknite na neku od ikona za prijavu:

WordPress.com Logo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš WordPress.com račun. Odjava /  Izmijeni )

Google photo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Google račun. Odjava /  Izmijeni )

Twitter picture

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Twitter račun. Odjava /  Izmijeni )

Facebook slika

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Facebook račun. Odjava /  Izmijeni )

Spajanje na %s